Δημόσιο χρήμα, ποινικές εκκρεμότητες και ο έλεγχος πίσω από το όνομα ενός αναδόχου: τα ερωτήματα για τις εμποροπανηγύρεις Λάρισας και Καρδίτσας

Οι εμποροπανηγύρεις είναι θεσμός με μακρά παράδοση στις πόλεις μας, αλλά και δραστηριότητα που διακινεί σημαντικό δημόσιο χρήμα. Πριν από λίγους μήνες απευθύνθηκα με επιστολή στην ΚΕΔΕ, ζητώντας θεσμική παρέμβαση ώστε να οργανώνονται με διαφάνεια και χωρίς ενδιάμεσους. Οι φετινές αναθέσεις για την κατασκευή των παραπηγμάτων σε Λάρισα και Καρδίτσα δείχνουν γιατί η συζήτηση αυτή είναι επείγουσα.

Πολλοί ρώτησαν, εύλογα: πού είναι το πρόβλημα, αφού έγιναν διαδικασίες; Με αυτό το κείμενο επιχειρώ να εξηγήσω τι προβλέπει ο νόμος, πού σταματά η ευθύνη των δήμων και γιατί τα ερωτήματα παραμένουν.

Σύμφωνα με τις αποφάσεις που είναι αναρτημένες στη Διαύγεια και τα στοιχεία του ΓΕΜΗ:
– Η ατομική επιχείρηση «ΒΙΛΑΝΑΚΗ ΕΛΕΝΗ-ΖΩΗ» έκανε έναρξη στις 19/8/2026.
– Στις 2/9/2026, δύο εβδομάδες μετά, υπέβαλε προσφορά στον Δήμο Λαρισαίων και ανέλαβε σύμβαση 89.612,32 € (ΑΔΑ 9ΖΘΕΩΛΞ-ΓΦΑ).
– Στις 6/10/2026, ο Δήμος Καρδίτσας της ανέθεσε απευθείας σύμβαση 37.100 €, μετά από τέσσερις προσκλήσεις και δύο ματαιώσεις, με έκπτωση 100 € (ΑΔΑ 6ΧΙΕΩΕΗ-26Σ). Η πρώτη πρόσκληση της Καρδίτσας είχε εκδοθεί στις 13/8/2026, πριν από την έναρξη της επιχείρησης.
– Συνολικά, περίπου 126.700 € δημόσιου χρήματος σε λιγότερο από δύο μήνες λειτουργίας.

Παράλληλα, και με την επιφύλαξη του τεκμηρίου αθωότητας που ισχύει για όλους, πέντε μέλη της οικογένειας Βιλανάκη είναι προφυλακισμένα. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, οι κατηγορίες περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων εγκληματική οργάνωση, διακεκριμένη απάτη και απόπειρα παράνομης βίας κατά συρροή, συνολικά 11 αδικήματα, 4 κακουργήματα και 7 πλημμελήματα. Σύμφωνα με τις εισαγγελικές και αστυνομικές αρχές, το φερόμενο παράνομο όφελος στην πρώτη δικογραφία ξεπερνά το 1.093.000 €, ενώ τον Ιούνιο σχηματίστηκε και συμπληρωματική δικογραφία, μετά από 15 νέες καταγγελίες για εκβιασμούς, απάτες και κλοπές.

Το άρθρο 73 παρ. 1 του ν. 4412/2016, όπως ισχύει μετά τον ν. 4782/2021, προβλέπει υποχρεωτικό αποκλεισμό από δημόσιες συμβάσεις για αδικήματα όπως η συμμετοχή σε εγκληματική οργάνωση και η απάτη. Ο αποκλεισμός εφαρμόζεται όχι μόνο όταν έχει καταδικαστεί αμετάκλητα ο ίδιος ο ανάδοχος, αλλά και όταν ο καταδικασμένος «είναι μέλος του διοικητικού, διευθυντικού ή εποπτικού οργάνου του εν λόγω οικονομικού φορέα ή έχει εξουσία εκπροσώπησης, λήψης αποφάσεων ή ελέγχου σε αυτό».

Απαιτούνται δηλαδή δύο προϋποθέσεις: αμετάκλητη καταδίκη, και το καταδικασμένο πρόσωπο να είναι ο ίδιος ο ανάδοχος ή κάποιος που έχει εξουσία εκπροσώπησης, λήψης αποφάσεων ή ελέγχου στην επιχείρηση. Πρέπει λοιπόν να ειπωθεί καθαρά: η προφυλάκιση συγγενών δεν απαγορεύει από μόνη της σε έναν δήμο να συμβληθεί με μια επιχείρηση. Κανείς δεν μπορεί να αποκλειστεί για το επώνυμό του, και ένας νέος άνθρωπος έχει κάθε δικαίωμα να εργάζεται νόμιμα.

Το κρίσιμο σημείο του νόμου είναι η φράση «εξουσία ελέγχου». Αν μια επιχείρηση είναι στο όνομα ενός προσώπου, αλλά στην πράξη τη διοικούν ή τη χρηματοδοτούν άλλοι, τότε το ζήτημα παύει να είναι οικογενειακό και γίνεται νομικό, και ενδεχομένως ποινικό, ιδίως αν διοχετεύονται κεφάλαια από πρόσωπα που διώκονται.

Μια ημερομηνία έναρξης δεν αποδεικνύει από μόνη της κάτι τέτοιο. Όταν όμως μια επιχείρηση, μέσα σε λίγες εβδομάδες από την ίδρυσή της, αναλαμβάνει συμβάσεις δεκάδων χιλιάδων ευρώ σε δύο πόλεις, στο ίδιο ακριβώς αντικείμενο με το οποίο συνδέθηκε επί χρόνια η οικογένεια, δημιουργείται εύλογη ανάγκη για αυξημένο έλεγχο. Γνώριζαν οι δήμοι αν υπάρχει στενή οικογενειακή σχέση της ιδιοκτήτριας με κάποιο από τα προφυλακισμένα πρόσωπα; Η διερεύνηση, βέβαια, ανήκει στις εισαγγελικές αρχές και στην Αρχή για το ξέπλυμα χρήματος. Όταν όμως εκκρεμεί μία από τις πιο πολύκροτες υποθέσεις απάτης στη χώρα, στο ίδιο ακριβώς πεδίο δραστηριότητας, η επιμέλεια που οφείλεται είναι μεγαλύτερη. Όπως τόνισα και στην επιστολή μου προς την ΚΕΔΕ, σήμερα η υπόθεση είναι πλήρως δημοσιοποιημένη, και η πληροφορία είναι διαθέσιμη σε κάθε αναθέτουσα αρχή.

Μετά από πολλούς μήνες ενασχόλησης με την υπόθεση, με τα έγγραφα και με το νομικό της πλαίσιο, η πρόθεσή μου είναι να ενημερώσω και να συμβάλω, ώστε όλοι, θεσμοί και πολίτες, να είμαστε πιο προστατευμένοι. Το ερώτημα είναι αν τα τυπικά αρκούν. Οι δήμοι χρειάζονται εργαλεία και στήριξη για να γνωρίζουν με ποιον πραγματικά συμβάλλονται, και αυτό είναι κάτι που μπορεί να λυθεί μόνο θεσμικά. Γι' αυτό επιμένω να ανοίξει η συζήτηση τώρα, ώστε η επόμενη χρονιά να βρει τους δήμους προετοιμασμένους.